: मुलुकमा शाहवंशीय शासनअघि नै तिब्बत–चीन जोड्ने रणनीतिक बाटो थियो– नुवाकोटको बेत्रावती। इतिहासकारहरू नुवाकोट–रसुवा लिच्छविकालदेखि नै नुन ल्याउने मुख्य मार्ग भएको बताउँछन्। तर, यही ऐतिहासिक र रणनीतिक मार्ग भोटेकोशीको बाढीले ध्वस्त बनायो।
भदौ १० को भोटेकोशी जलप्रलयले रसुवा, नुवाकोट र धादिङमा ठूलो जनधनको क्षतिमात्र गरेन, ती क्षेत्रको समग्र मानव सभ्यता नै संकटमा पार्यो। अर्थात् उत्तरी छिमेकी चीनसँगको सम्पर्क सम्पूर्ण रूपमा टुट्यो।
भारत र चीन जोड्ने यो मार्गअन्तर्गत रसुवागढीदेखि चितवनसम्म भोटेकोशी बाढीले प्रभाव पार्यो। तर, विपद्को डेढ महिनाभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि राज्यले पुनर्निर्माण र पुनर्स्थापनाको स्पष्ट खाका ल्याउन सकेको छैन। खोज तथा उद्धारको चरण सकिए पनि प्रभावित क्षेत्रमा बाटोघाटो, पुल र सञ्चार सम्पर्क पूर्णरूपमा विच्छेद हुँदा स्थानीय तुइन, ड्रोन र हेलिकप्टरको भर पर्न बाध्य छन्।
पुनर्निर्माण र पुनर्स्थापनामा अलमल
सरकारले खोज, उद्धार र राहतको काम स्थगित गरेको छ। तर, प्रभावित क्षेत्रमा अझै गतिलो ‘कनेक्टिभिटी’ बन्न सकेको छैन। बेत्रावतीमा रसुवा र नुवाकोट जोड्ने बेलिब्रिजको काम सुस्त गतिमा भइरहेको छ भने नुवाकोटको तादी खोलामा एउटा बेलिब्रिज र केही झोलुंगे पुलहरूमात्र निर्माण भएका छन्।
भोटेकोशी, बुढीगण्डकी त्यसपछि कालीगण्डकी लगायतका नदीहरूमा लगातार विपद् आएका कारण पुनर्निर्माण र पुनर्स्थापना कसरी अगाडि बढाउने भन्नेमा सरकार अलमलमै छ। प्रभावित क्षेत्रमा यातायात तथा सञ्चार पुनर्स्थापना गर्न सरकारलाई धौ–धौ परिरहेको छ। रसुवाका बाढी प्रभावित क्षेत्रहरू पूर्णरूपमा विच्छेद छन्। नुवाकोटकै कतिपय प्रभावित क्षेत्रमा अझै पनि तुइनबाट यात्रा गर्नुपर्ने बाध्यता छ। बेत्रावतीमा रसुवा र नुवाकोटलाई जोड्ने बेलिब्रिजको काम भइरहे पनि पूरा भइसकेको छैन। रसुवागढी, टिमुरे, स्याफ्रुबेंसीलगायतका प्रभावित ठाउँहरूमा अझै सडक सम्पर्क पुग्न सकेको छैन।
सडक सम्पर्क पूर्णरूपमा विच्छेद भएका कारण तुइनको जोखिमपूर्ण यात्रा गर्न नागरिकहरू बाध्य छन्। पूर्वाधार अभावमा ड्रोन र हेलिकप्टरकै भरमा खाद्यान्नलगायतका सामग्री ढुवानी गर्नुपर्ने अवस्था छ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख डा. धर्मराज उप्रेतीले अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासमा नै विपद्को खोज र उद्धार चक्र २१ दिनदेखि एक महिनासम्म चल्ने जानकारी दिए। उनले भने, ‘विपद्को सुरुमा खोज र उद्धारको चक्र हुन्छ, जुन २१ दिन वा बढीमा एक महिनासम्म चल्छ। अब मुलुक पुनर्स्थापना र पुनर्निर्माणको नयाँ युगमा प्रवेश गरेको छ।’
