। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बढ्दो डिजेलको मूल्य नियन्त्रण गर्न कर छुट दिइएको ‘रेड–डाइड डिजेल’ (रातो रंगको डिजेल) सवारी साधनमा पनि प्रयोग गर्न दिने निर्णय गरेका छन् ।
ट्रम्पले सोमबार राति कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गर्दै यस्तो व्यवस्था गरेका हुन् । आदेशअनुसार ‘अफ–रोड’ प्रयोगका लागि कर छुट दिइएको र रातो रङ लगाइएको डिजेललाई अस्थायी रूपमा राजमार्गमा चल्ने सवारीसाधनमा समेत प्रयोग गर्न सकिनेछ ।
अमेरिकामा रातो रङको डिजेल र सामान्य डिजेलको इन्धन गुणस्तर समान हुन्छ । तर रातो डिजेलमा संघीय इन्धन कर लाग्दैन । यसलाई ट्याक्टर, निर्माण उपकरण तथा अन्य अफ–रोड प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्छ ।
नेब्रास्कामा आयोजित चुनावी कार्यक्रममा ट्रम्पले यो निर्णयले ट्रक चालक, किसान तथा आम उपभोक्तालाई राहत पुग्ने दाबी गरे । उनका अनुसार कर छुटको डिजेलको प्रयोग विस्तार गर्दा खाद्यान्नसहित विभिन्न वस्तुको ढुवानी लागतसमेत घट्नेछ ।
अमेरिकामा सडकमा चल्ने डिजेलमा प्रतिग्यालन २४.४ सेन्ट संघीय कर लाग्छ । त्यसमाथि राज्यअनुसार कर थपिन्छ, जसको औसत प्रतिग्यालन ३५.५ सेन्ट रहेको संघीय तथ्यांक छ ।
अमेरिकामा डिजेलको मूल्य पछिल्लो समय तीव्र रूपमा बढेको छ । एएएका अनुसार इरान युद्ध सुरु हुनुअघि प्रतिग्यालन ३.७६ डलर रहेको डिजेलको मूल्य सेप्टेम्बर २२ मा ६.५३ डलरसम्म पुगेको थियो । सोमबार यसको राष्ट्रिय औसत मूल्य ६.३२ डलर प्रतिग्यालन थियो ।
१८ पांग्रे एउटा ट्रकमा २५० ग्यालोन डिजेल भर्दा अहिले करिब १ हजार ५७५ डलर खर्च हुन्छ । संघीय तथा राज्य कर नलाग्ने डिजेल प्रयोग गर्न पाए त्यसमा करिब १५० डलरसम्म बचत हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
यसअघि नै टेक्सास, ओक्लाहोमा र अलाबामासहित १० राज्यले राजमार्गमा चल्ने सवारीसाधनमा कर छुटको डिजेल प्रयोग गर्न सहज बनाउने कदम चालिसकेका छन् । सेप्टेम्बर २३ देखि अक्टोबर २ सम्म ती राज्यले यस्तो व्यवस्था गरेका हुन् । ती १० राज्यमा अमेरिकाको कुल डिजेल बिक्रीको करिब एक तिहाइ हिस्सा रहेको बताइएको छ ।
तर इन्धन बजार विश्लेषकहरूले ट्रम्पको निर्णयले डिजेलको मूल समस्या समाधान नगर्ने बताएका छन् ।
‘कार्यान्वयन जटिल’
ग्यासबडीका पेट्रोलियम विश्लेषक प्याट्रिक डी हानले कर छुटको डिजेलको पहुँच विस्तार गर्नु तत्काल देखिएजस्तो सहज नभएको बताए । ट्रकहरू विभिन्न राज्य हुँदै गुड्ने भएकाले राज्यअनुसार फरक नियम लागू हुँदा कार्यान्वयन जटिल हुने उनको भनाइ छ ।
‘यसले समस्या रातारात समाधान गर्दैन,’ डी हानले भनेका छन्, ‘तर राजनीतिज्ञहरूलाई केही उपलब्धि देखाउने अवसर भने दिन सक्छ ।’
अमेरिकामा डिजेलको मूल्य यो वर्ष करिब ७७ प्रतिशतले बढिसकेको छ । हालैको उच्च बिन्दुबाट मूल्य करिब २० सेन्टले घटे पनि सन् २००० देखि एएएले तथ्यांक राख्न थालेयताकै सबैभन्दा ठूलो वार्षिक मूल्यवृद्धि हुने दिशामा डिजेलको मूल्य अघि बढेको छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार डिजेलको मूल्यवृद्धिको मुख्य कारण कर नभई विश्वव्यापी रिफाइनरी अभाव हो । युद्धका कारण मध्यपूर्व र रुसका रिफाइनरीमा क्षति पुगेको छ भने चीनले आफ्नै घरेलु बजारमा अभाव हुन नदिन इन्धन निर्यात घटाएको छ ।
अमेरिकी रिफाइनरीहरूले विश्व बजारमा देखिएको अभाव पूर्ति गर्ने प्रयास गरिरहेका छन् । तर ती रिफाइनरीहरू पनि आफ्नो क्षमताअनुसार उच्च दरमा सञ्चालन भइरहेकाले तत्काल उत्पादन बढाउने अवस्था नरहेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।
लिपोव आयल एसोसिएट्सका अध्यक्ष एन्डी लिपोवले कर हटाउँदा उपभोक्तालाई छोटो अवधिमा आर्थिक राहत मिले पनि इन्धन अभावको मूल समस्या समाधान नहुने बताएका छन् ।
यसैबीच युक्रेनले रुसी तेल रिफाइनरीमाथिको आक्रमण थप तीव्र बनाउने संकेत दिएको छ । युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले रुसको तेल प्रशोधन संरचनामाथिको आक्रमणलाई निरन्तरता दिने बताएका छन् । यसले विश्व बजारमा डिजेल तथा अन्य पेट्रोलियम पदार्थको आपूर्तिमा थप दबाब पार्न सक्ने देखिएको छ ।
ट्रम्पले भने डिजेलको मूल्य चाँडै घट्ने दाबी गरेका छन् । कार्यकारी आदेश कति समयसम्म लागू रहने भन्ने स्पष्ट नभए पनि उनले लामो समयसम्म यसको आवश्यकता नपर्ने आशा व्यक्त गरेका छन् ।
