। अमेरिकाले साउदी अरबलाई ४८ वटा एफ–३५ लडाकु विमान बिक्री गर्ने सम्भावित सम्झौतालाई स्वीकृति दिएको छ। अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले स्वीकृत गरेको प्रस्तावित बिक्रीको अनुमानित मूल्य करिब २४.३ अर्ब अमेरिकी डलर छ।
बिक्रीमा एफ–३५ विमानसँगै ४९ वटा प्राट एन्ड ह्विट्नी इन्जिन, सञ्चार उपकरण, स्पेयर पार्ट्स र अन्य सहयोगसमेत समावेश छन्। प्रस्तावित बिक्रीबारे अमेरिकी कंग्रेसलाई औपचारिक जानकारी गराइएको छ। त्यसैले विदेश मन्त्रालयको स्वीकृतिपछि पनि बिक्री प्रक्रिया पूर्ण रूपमा अन्तिम भएको छैन।
यस निर्णयसँगै एफ–३५ को संवेदनशील प्रविधि चीनको पहुँचमा पुग्न सक्ने विषयमा अमेरिकी सुरक्षा निकायको चिन्ता पनि सार्वजनिक भएको छ।
द न्युयोर्क टाइम्सले अमेरिकी अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै पेन्टागनको डिफेन्स इन्टेलिजेन्स एजेन्सीको एउटा आन्तरिक प्रतिवेदनमा चीनले साउदीसँगको सैन्य तथा सुरक्षा सहकार्य वा जासुसीमार्फत एफ–३५ को संवेदनशील प्रविधिमा पहुँच पाउन सक्ने जोखिमबारे उल्लेख गरिएको जनाएको छ।
प्रतिवेदनमा एफ–३५ को उन्नत राडार तथा निगरानी प्रणालीसँग सम्बन्धित प्रविधि सुरक्षित राख्न विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने उल्लेख छ। एफ–३५ राखिने स्थानमा पहुँच सीमित गर्ने विषय पनि प्रतिवेदनमा उठाइएको छ।
चीनसँगको सम्बन्ध पनि चासोको विषय
अमेरिकी अधिकारीहरूले साउदी अरब र चीनबीच बढ्दो सैन्य तथा प्राविधिक सहकार्यलाई एफ–३५ बिक्रीसँग जोडिएको सुरक्षा चिन्ताको एउटा कारणका रूपमा हेरेका छन्।
साउदीले चीनबाट ब्यालेस्टिक मिसाइल खरिद गर्नुका साथै चीनसँग मिसाइल प्रविधिसम्बन्धी सहकार्य गरिरहेको अमेरिकी अधिकारीहरूको दाबी छ। यस्ता दाबीलाई अमेरिकी अधिकारीहरूको आकलनका रूपमा बुझ्नुपर्नेछ।
साउदीको दूरसञ्चार तथा अन्य पूर्वाधारमा चिनियाँ कम्पनी हुवावे र जेडटीईका उपकरणको प्रयोगलाई लिएर पनि अमेरिकी सुरक्षा निकायले प्रश्न उठाउँदै आएका छन्।
२०२५ मै बिक्रीको घोषणा भएको थियो
साउदी क्राउन प्रिन्स मोहम्मद बिन सलमानले नोभेम्बर २०२५ मा अमेरिका भ्रमण गरेका बेला एफ–३५ बिक्रीको विषयमा प्रगति भएको थियो। त्यस क्रममा तत्कालीन राष्ट्रपति ट्रम्पले साउदीलाई एफ–३५ बिक्री गर्ने योजनालाई समर्थन गरेका थिए।
तर त्यसबेलै बिक्री अन्तिम रूपमा सम्पन्न भएको भने थिएन। अहिले अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले ४८ वटा एफ–३५ बिक्रीसम्बन्धी सम्भावित सम्झौता स्वीकृत गरेको हो।
यूएईसँग रोकिएको थियो प्रक्रिया
अमेरिकाले यसअघि संयुक्त अरब इमिरेट्सलाई पनि एफ–३५ बिक्री गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको थियो। सन् २०२० मा ट्रम्प प्रशासनले यूएईलाई ५० वटा एफ–३५ बिक्री गर्ने प्रस्ताव अघि सारेको थियो।
तर चीनसँगको यूएईको सैन्य तथा प्राविधिक सम्बन्ध, हुवावे प्रविधिको प्रयोगलगायतका सुरक्षा विषयमा अमेरिकी चिन्ता देखिएपछि प्रक्रिया अघि बढ्न सकेन। यूएईले पछि सन् २०२१ मा वार्ता स्थगित गरेको थियो।साउदीलाई एफ–३५ बिक्री गर्ने विषयमा पनि यस्तै सुरक्षा चिन्ता देखिएको छ।
इजरायलको सैन्य बढतको प्रश्न
साउदीलाई एफ–३५ उपलब्ध गराउने प्रस्ताव मध्यपूर्वमा इजरायलको सैन्य बढतसँग पनि जोडिएको छ। हाल इजरायल मध्यपूर्वमा एफ–३५ सञ्चालन गर्ने एक मात्र देश हो।
अमेरिकाले इजरायलको ‘क्वालिटेटिभ मिलिटरी एज’ अर्थात् क्षेत्रका अन्य देशको तुलनामा उसको गुणात्मक सैन्य बढत कायम राख्ने नीतिलाई लामो समयदेखि महत्व दिँदै आएको छ।
प्रस्तावित बिक्रीले उक्त सैन्य बढतमा असर नपार्ने अमेरिकी पक्षको भनाइ छ। त्यसैले साउदीलाई एफ–३५ बिक्री गर्दा इजरायलको सैन्य बढतमा पर्ने प्रभाव पनि अमेरिकी निर्णय प्रक्रियाको महत्वपूर्ण विषय बनेको छ।
विमान तत्काल साउदी पुग्ने छैन
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले गत जुनमै ४८ वटा एफ–३५ र एउटा अतिरिक्त इन्जिन बिक्रीसम्बन्धी प्रस्ताव कंग्रेसका सम्बन्धित समितिमा पठाएको थियो।
एफ–३५ अमेरिकी कम्पनी लकहिड मार्टिनले निर्माण गर्छ। विमान निर्माण, तालिम, पूर्वाधार तयारी र डेलिभरी प्रक्रियामा वर्षौँ लाग्न सक्ने भएकाले अहिलेको स्वीकृतिपछि साउदीले तत्कालै एफ–३५ प्राप्त गर्ने अवस्था भने छैन।
साउदी अरब लामो समयदेखि एफ–३५ खरिद गर्न इच्छुक रहँदै आएको छ। अमेरिका साउदीको प्रमुख सैन्य साझेदारमध्ये एक हो र साउदी अमेरिकी हतियारको ठूलो खरिदकर्ता पनि हो। (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)
