विश्वभरका देश, अन्तर्राष्ट्रिय संस्था, फिल्म, टेलिभिजन तथा गेमिङ उद्योगका अगुवा, सर्जक, महोत्सव र सांस्कृतिक संस्थाका प्रतिनिधिले सोमबार सेन्ट-पल-दे-भेन्समा आयोजित लुमिएर समिटमा ‘सिनेमा र मुभिङ इमेजको भविष्यसम्बन्धी लुमिएर घोषणापत्र’ पारित गरेका छन् ।
फ्रान्स र दक्षिण कोरियाले संयुक्त रूपमा प्रस्तुत गरेको तथा दुवै देशका राष्ट्रपतिको सह-अध्यक्षतामा आयोजित समिटबाट पारित घोषणापत्रले १५ सिद्धान्त अघि सारेको छ । घोषणापत्रमा थप हस्ताक्षरका लागि ढोका खुला राखिएको छ ।
‘हामी यहाँ मुभिङ इमेजको बहुपक्षीयताको आधार तयार गर्दैछौं,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ ।
पहिलो तस्बिर खिचिएको २०० वर्ष र लुमिएर दाजुभाइले सिनेमाटोग्राफको पहिलो सार्वजनिक प्रदर्शन गरेको १३० वर्षपछि यो संरचना अघि सारिएको हो । घोषणापत्रले यसलाई नयाँ सुरुवातका रूपमा व्याख्या गरेको छ ।
‘मुभिङ इमेजले अब विश्वव्यापी शासनको प्रारम्भिक आधार पाएको छ, नयाँ पहल, नयाँ साझेदार र भावी भेलामार्फत विस्तार हुँदै जाने बहुपक्षीयता,’ घोषणापत्रमा उल्लेख छ ।
घोषणापत्रको मूल मान्यता मुभिङ इमेजको उद्देश्य केवल दर्शकको ध्यान आकर्षित गर्नुमा सीमित हुनु हुँदैन भन्ने हो । यसले मुभिङ इमेजलाई ‘भावना, स्मृति र ज्ञानको माध्यम तथा व्यक्तिगत मुक्ति र सामूहिक रूपान्तरणको साझा सम्पत्ति’ भनेको छ ।
महत्वाकांक्षी र उद्देश्यपूर्ण सिर्जनाको विकल्प नरहेको उल्लेख गर्दै घोषणापत्रले ‘हाम्रा उद्योगको भविष्य हामीले सिर्जना र समर्थन गर्न रोज्ने कृतिहरूले निर्धारण गर्ने’ बताएको छ ।
घोषणापत्रको सबैभन्दा स्पष्ट धारणामध्ये एक एल्गोरिदममा आधारित प्लेटफर्मसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ ।
‘दर्शकको ध्यान कब्जा गर्नुपर्ने स्रोत होइन, सम्मान गर्नुपर्ने विश्वास हो,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ ।
यही मान्यता कथा सिर्जना गर्ने व्यक्तिको विविधता, सिर्जनात्मक स्वतन्त्रता र सर्जकले काम गर्ने वातावरणसँग सम्बन्धित अन्य सिद्धान्तमा पनि देखिन्छ ।
‘हामीले भन्ने कथाको समृद्धि त्यसलाई सिर्जना गर्नेहरूको विविधतामा निर्भर हुन्छ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ । त्यस्तै, ‘सिर्जनाको स्वतन्त्रता मुभिङ इमेजको जीवन्तता र विविधताको सर्त हो’ भन्ने मान्यता अघि सारिएको छ ।
राजनीतिक, आर्थिक वा सामाजिक दबाबका कारण सिर्जना गर्ने र आफ्ना कुरा सुनाउने क्षमतामा खतरा सामना गरिरहेका सर्जकका लागि अन्तर्राष्ट्रिय ऐक्यबद्धता सञ्जालको समर्थन गर्न पनि घोषणापत्रले जोड दिएको छ ।
महिलालाई बहिष्कार गर्ने वा असुरक्षित अवस्थामा सञ्चालन हुने उद्योगले प्रतिनिधित्व निर्माणमा आफूसँग रहेको शक्तिको प्रयोगमा ‘उदाहरणीय’ बन्नुपर्ने घोषणापत्रमा उल्लेख छ ।
अर्थतन्त्र र सहनिर्माण
घोषणापत्रले श्रव्यदृश्य उद्योगलाई ‘आर्थिक वृद्धिको शक्तिशाली इन्जिन’का रूपमा व्याख्या गरेको छ । यो उद्योगले विभिन्न व्यवसायमा लगानी बढाउने, रोजगारी सिर्जना गर्ने, उच्च दक्ष जनशक्ति विकास गर्ने र नवप्रवर्तनलाई प्रोत्साहन गर्ने उल्लेख छ ।
कृतिको व्यावसायिक उपयोगबाट लाभ लिने वितरक तथा अन्य पक्षसँग ‘अर्को पुस्ताको सिर्जनाप्रति जिम्मेवारी र प्रत्यक्ष स्वार्थ दुवै’ हुने घोषणापत्रको ठहर छ ।
यसले प्रारम्भिक चरणमा जोखिम लिन सक्ने वातावरण बनाउन सार्वजनिक सहयोग र सर्जकलाई समयसँगै आफ्ना सिर्जना विकास गर्न सक्ने अवस्था सुनिश्चित गर्न आह्वान गरेको छ ।
‘अन्तर्राष्ट्रिय सहनिर्माणले जोखिमलाई विविधीकरण गर्छ, कृतिलाई समृद्ध बनाउँछ र हाम्रा इकोसिस्टमलाई एकअर्कासँग जोड्छ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ ।
स्थापित र उदीयमान बजारबीच सहकार्य थप गहिरो बनाउँदै ‘विश्वका कथाको विविधता विश्वका पर्दासम्म पुग्ने’ वातावरण बनाउन पनि प्रतिबद्धता जनाइएको छ ।
घोषणापत्रले बजेट, भाषा, विधा, स्वरूप र भूगोलका आधारमा सिर्जनामा हुने विविधतालाई प्रतिस्पर्धात्मक क्षमताको बाधा नभई आधारका रूपमा व्याख्या गरेको छ ।
‘बजेट, भाषा, विधा, स्वरूप र भूगोलमा कृतिको विविधता प्रतिस्पर्धात्मक क्षमतामाथिको बाधा होइन, यसको आधार हो,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ ।
एआई र मानव सिर्जनशीलता
१५ मध्ये तीन सिद्धान्त प्रविधिसँग सम्बन्धित छन् ।
घोषणापत्रले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई)लाई सिर्जनशीलता, नवप्रवर्तन र कृतिको प्रसारलाई सुदृढ बनाउन सक्ने प्रविधिका रूपमा स्वीकार गरेको छ, तर यसको प्रयोग सिर्जनालाई अघि बढाउने माध्यमका रूपमा हुनुपर्ने सर्त राखेको छ ।
‘आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सले सिर्जनशीलता, नवप्रवर्तन र कृतिको प्रसारलाई बलियो बनाउन सक्छ, तर त्यो सिर्जनाको संवाहक बन्नुपर्छ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ ।
यससँगै ‘मानव सिर्जना सधैं कृतिको केन्द्र र आधारमा रहनुपर्छ’ भन्ने सिद्धान्त स्पष्ट गरिएको छ ।
कृति पत्ता लगाउन र दर्शकसम्म पुर्याउने प्रक्रियामा घोषणापत्रले ‘एजेन्टिक एआई’को उदयबाट उत्पन्न हुनसक्ने जोखिम पनि औंल्याएको छ । यसले भविष्यमा कृतिसम्मको पहुँच बढ्दो रूपमा स्वचालित एजेन्टद्वारा मध्यस्थता हुनसक्ने अवस्थाबारे चेतावनी दिएको छ ।
पाइरेसीबारे घोषणापत्रको सन्देश स्पष्ट छ, ‘सिर्जनाले प्रतिफल पाएन भने त्यसलाई नवीकरण गर्न सकिँदैन ।’
सिनेमा हल, सम्पदा र शिक्षा
अन्य सिद्धान्त फिल्म उद्योग निर्भर रहेको भौतिक तथा सांस्कृतिक पूर्वाधारसँग सम्बन्धित छन् ।
सिनेमा हलमा हुने प्रदर्शनबारे घोषणापत्रमा भनिएको छ, ‘विविधता फस्टाउन सिनेमा हल आवश्यक छन् र आफ्नो सांस्कृतिक, आर्थिक तथा सामाजिक भूमिका पूरा गर्न सिनेमा हललाई विविधता आवश्यक छ ।’
फिल्म तथा दृश्य सम्पदा संरक्षणका विषयमा घोषणापत्रले भौतिक अभिलेख समयसँगै अपरिहार्य रूपमा क्षय हुँदै जाने भएकाले तिनको संरक्षणका लागि अहिलेको समय महत्वपूर्ण रहेको चेतावनी दिएको छ ।
हरेक देशले आफ्नो स्मृतिलाई ‘जीवित र देख्न सकिने अवस्थामा भावी पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्न’ सक्ने गरी लगानी र ऐक्यबद्धता आवश्यक रहेको घोषणापत्रमा उल्लेख छ ।
शिक्षासम्बन्धी सिद्धान्तले अघिल्ला शताब्दीमा लिखित शब्दको सार्वभौमिक साक्षरताका लागि गरिएको प्रयासजस्तै अहिलेको दृश्य युगमा ‘इमेज लिटरेसी’का लागि उत्तिकै महत्वाकांक्षी प्रतिबद्धता आवश्यक रहेको बताएको छ ।
घोषणापत्रले सिनेमालाई ‘व्यक्तिगत स्क्रिन बन्द हुने र हामीले फेरि एकसाथ हेर्न सिक्ने अन्तिम स्थानमध्ये एक’ का रूपमा चित्रण गरेको छ ।
अन्तिम सिद्धान्तले दिगो निर्माण, वितरण र प्रदर्शनको डिजाइन तथा कार्यान्वयनका लागि ‘उत्कृष्ट अभ्यास, लचिला मापदण्ड र व्यावहारिक उपकरण’ विकास गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ ।
घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गर्ने पक्षले सामूहिक संलग्नता कायम राख्ने र भएको प्रगतिको संयुक्त रूपमा समीक्षा गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् ।
