। गत शनिबार बिहान काठमाडौंबाट विराटनगर विमानस्थल ओर्लिएका गृहमन्त्री सुधन गुरुङ मोरङ सुनसरीका जिल्लाका सम्या अनुगमन गर्दै पहाडी जिल्ला धनकुटासम्म उक्लिए ।
निरीक्षण, निर्देशन दिँदै आइतबार तराई नै झरेर उनी पूर्व झापातर्फ लागे । झापाका सीमा क्षेत्रसम्म पुगेका उनी सोमबार व्यस्त रहे ।
शनिबार, आइतबार र सोमबार तीन दिन कोशी प्रदेशका जिल्लाहरूमा घुमघाममा व्यस्त भएका गुरुङले त्यहाँ, के–के गरे ? उनी के योजनाले पूर्वी तराई झरेका हुन् ?
बहालवाला गृहमन्त्रीलाई देशका हरेक ठाउँका सूचना तथा समस्याबारे जानकारी लिन गाह्रो छैन । आफू मातहतका संयन्त्र परिचालन गर्दा एकै मिनेटमा उनको कुर्सीमा सूचना, समस्याको जानकारी आइपुग्छ ।
तर, अहिले गृहमन्त्री गुरुङ भने त्यसो नगरी आफैं फिल्ड भिजिटमा निस्केका छन् । कतिपयले यसलाई गृहमन्त्रीले अनावश्यक कदमको रूपमा लिएका छन् भने केहीले भने यसलाई सकारात्मक रूपमा लिएका छन् ।
वास्तवममा कुनै ठाउँ तथा क्षेत्रको समस्या बुझ्न गृहमन्त्री नै त्यहाँ पुग्नुपर्ने आवश्यकता होइन । तर अहिले गृहमन्त्री आफैं समस्याको जरा पहिल्याएर समाधान कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने उद्देश्यले फिल्ड भिजिटमा निस्केको उनको सचिवालयको भनाइ छ ।
‘सूचना नआउने भन्ने होइन । तर आफैं स्वयं समस्याको अनुभव गरेर त्यसलाई कसरी सुधार गर्न सकिन्छ भन्ने सोचाइमा मन्त्रीज्यू हुनुहुन्छ’ गृहमन्त्रीको सचिवालयले भन्यो ।
त्यसका लागि गृहमन्त्री आफैं सीमा नाकादेखि प्रहरीको हिरासत, सीडीओ कार्यालयसम्म पुगेर निरीक्षण गर्दै निर्देशन दिँदै गरेको सार्वजनिक भिडियोमा देखिन्छ ।
गृहमन्त्री गुरुङले समस्या भएका स्थानमा सुधारका लागि निर्देशन दिने गरेका छन् । फिल्डमै गएर प्रत्यक्ष आफैंले अनुभव गरेर समस्याको जड पत्ता लगाउने अभियानमा गृहमन्त्री रहेको उनको सचिवालयले बताएको छ ।
यसका लागि उनी अहिलेसम्म मध्य तराईका बारा पर्सादेखि पूर्वी तराईका जिल्लाहरुमा पुगेका छन् । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को महाधिवेशनमा चितवन गएका बेला त्यहाँबाट सुटुक्क बारा, पर्सा पुगेका थिए ।
बारा र पर्सा सीमानाकाहरूका स्थानीयवासीसँग कुराकानी गर्दै सीमा नाका र त्यस ठाउँहरूबाट हुने अवैध भन्सार छली तथा तस्करीबारे बुझ्ने काम गरेका थिए ।
भारतसँग सीमा जोडिएका तराईका जिल्लाहरूबाट भन्सार छली तथा तस्करी हुने गरेको विषयहरू बारम्बार सार्वजनिक हुँदै आएका छन् । अझ विशेषगरी मधेश प्रदेशका जिल्लाहरूबाट तस्करी हुने गरेको गुनासो आउने गरेको छ । उनले त्यतिबेला अन्डरकभर रूपमा छड्के जाँच गरेका थिए ।
अहिले भने उनी पूर्वी तराईमा छन् । शनिबार गृहमन्त्री गुरुङले जिल्ला प्रशासन कार्यालय मोरङ, विराटनगरको रानी सीमा नाका, विराटनगर भन्सार कार्यालय, प्रदेश प्रहरी कार्यालय र जिल्ला प्रहरी कार्यालयको स्थलगत निरीक्षण गरे ।
सेवाग्राहीको सहजताका लागि भौतिक पूर्वाधार मात्र नभई वातावरण मैत्री संरचनामा बनाउनुपर्ने उनको भनाइ छ ।
भारतबाट विराटनगर प्रवेश गर्ने मुख्यमार्ग रानीस्थित जोगवनी सीमा नाकामा पुगेका थिए । रानी नाकाको सुरक्षा व्यवस्था, आवतजावत, निगरानी प्रणालीको अवलोकन गरेका थिए ।
आज सोमबार उनी झापा पुगेका छन् । सीमावर्ती क्षेत्रका स्थानीयको समस्या बुझ्दै उनले जंगली हात्ती प्रभावित क्षेत्रमा समेत अवलोकन गरेका थिए ।
झापाका सुरक्षा अधिकारीका अनुसार झापामा सीमा व्यवस्थापन, तस्कर नियन्त्रण, लागुऔषध ओसारपसार र विपद् व्यवस्थापनमा जोड दिएका छन् ।
जेनजी आन्दोलनका घाइतेलाई पनि झापामा उनले भेटेका छन् । काँकडभिट्टा नाकामा पुगेर उनले सीमा नाकाको सुरक्षा, मेची भन्सारको निरीक्षण गरेका छन् ।
झापाको जोरसिमलमा रहेको पोस्टमा सुरक्षाकर्मीहरू आधारभूत सुविधाविहीन अवस्थामै बसेको पाएपछि मन्त्री गुरुङले त्यसलाई हटाउन निर्देशन समेत दिएका छन् । जोरसिमलमा नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीको संयुक्त पोस्ट रहेको छ । सुरक्षाकर्मीहरू जस्ताको टहरोमा बसेका छन् ।
यसरी मन्त्री आफैं फिल्डमा गएर समस्या बुझ्ने कामलाई सकारात्मक रुपमा लिनुपर्ने पूर्वगृहसचिव चण्डिप्रसाद श्रेष्ठको बुझाइ छ ।
‘मन्त्री, सचिव आफैं जनताकोमा गएर समस्या बुझ्ने काम निकै स्रहानीय छ । आफैं फिल्डमा गएपछि वास्तविक समस्या पनि पहिचान हुन्छ । तर फिल्डमा पुगेपछि हुकुमी शैलीमा कर्मचारी, सुरक्षाकर्मीलाई निर्देशन दिनु चाहिँ राम्रो होइन । तत्कालै यसो गर, उसो गर भन्नुभन्दा पनि ड्यु प्रोसेसमा कानुनअनुसार कार्ययोजना बनाएर सुधार गर्दै लैजानुपर्छ’ श्रेष्ठले अनलाइनखबरसँग भने ।
मुख्य ३ विषयमा केन्द्रित
कोशी प्रदेशका जिल्लाहरूको निरीक्षणमा रहेका गृहमन्त्री गुरुङ अहिले विशेषगरी तीन विषयमा केन्द्रीत भएका छन् । उनले निरीक्षण गरेका जिल्लाहरूमा गएर दिएको निर्देशनअनुसार सीमा सुरक्षा, भन्सार छली तथा तस्करी र विपद् व्यवस्थापनमा केन्द्रीत देखिन्छ ।
सीमा सुरक्षाका लागि के गर्न सकिन्छ, त्यस क्षेत्रको समस्या के हो भन्दै उनले बुझ्ने गरेका छन् । अहिले झापाको काँकडभिट्टा नाकामा पुगेर पनि उनले यसबारे सुरक्षा निकायबाट ब्रिफिङ लिनेदेखि स्थानीयसँग समस्याबारे बुझ्ने काम गरिरेका छन् ।
सीमा सुरक्षासँगै सीमा क्षेत्रमा हुने विशेषगरी लागुऔषध ओसारपसार र भन्सार छलीको विषयमा पनि गृहमन्त्री गुरुङ केन्द्रित भएको देखिन्छ । उनी मोरङको रानी भन्सार पुग्दा त्यहाँका केही स्थानीयले गृहमन्त्रीज्यू ढाट खोल्दिनु पर्यो भन्दै माग गरेको समेत सुनिथ्यो ।
तर यसबारे उनले केही प्रतिक्रिया दिएनन् । भन्सार छलेर सामान ल्याउने र राजस्व चुहावट हुने घटनालाई नियन्त्रण गर्न उनले विशेष चासो राखेका छन् । यसबारे गृहमन्त्री गुरुङले सशस्त्र प्रहरीका आईजीपी नारायणदत्त पौडेललाई समेत निर्देशन दिएका थिए ।
सशस्त्रले सीमा क्षेत्रका सुरक्षाकर्मीको संख्या नै कमी भएकोले तस्करी नियन्त्रणमा समस्या हुने गरेको बताएको थियो । त्यसपछि पहाडी जिल्लामा रहेका सशस्त्र प्रहरीलाई तराईका सीमा नाकामा समेत खटाइएको थियो ।
पहिलाको तुलनामा अहिले सीमा क्षेत्रमा कडाई भएकै कारण रानी भन्सार पुग्दा केही स्थानीयले गृहमन्त्री गुरुङलाई ढाट खोलिदिन माग गरेका थिए ।
गृहमन्त्री गुरुङले तेस्रो केन्द्रमा राखेर निर्देशन दिने गरेको विषय विपद् व्यवस्थापन तथा उद्दार हो । गृहमन्त्री गुरुङ आफैं पनि विपद् उद्दारबारे राम्रो ज्ञान भएका व्यक्ति हुन् । २०७२ को भूकम्पमा उनी आफैं उद्दारमा खटिएका थिए ।
अहिले बर्खाको मौसम भएको बाढी तथा डुबानको समस्या हुने भन्दै विपद् उद्दारलाई विशेष केन्द्रमा राखेर काम गर्न उनले निर्देशन दिने गरेका छन् ।
सीमा क्षेत्रको अनुगमनपछि के सुधार गर्न सकिन्छ ? कसरी व्यवस्थित गर्ने ? भन्ने कार्ययोजना नै बनाएर कार्यान्वयनमा लैजाने तयारी गृह मन्त्रालयको छ । अहिले सशस्त्र प्रहरीले सीमा क्षेत्रमा सादा पोशाकमा बोर्डर इन्टर्याक्सन टिम (बीआईटी) खटाउने तयारी अघि बढाएको छ ।
सुरुमा मुख्य सीमा नाकाहरूमा बीआईटी परिचालन गरिने र विस्तारै यसलाई बढाउने नीति सशस्त्र प्रहरीले लिएको छ । बीआईटी टिम नागरिक तथा काउन्टरपार्टसँग समेत समन्वय गरेर काम गर्ने बताइएको छ ।
यो टिमले सीमा क्षेत्रमा हुने अपराधदेखि राजस्व चुहावट नियन्त्रणमा पनि सहयोगी भूमिका खेल्ने बताइएको छ । यो योजना पनि गृहकै निर्देशनमा बनेको हो ।
गृहमन्त्री गुरुङको फिल्ड अनुगमनपछि थप कार्ययोजना बनाएर कार्यान्वयन गर्ने तयारी गृहको छ ।
गृहमन्त्री गुरुङका प्रमुख स्वकीय सचिव जेम्स कार्की पनि समस्या पहिचान गरेपछि त्यसलाई कसरी कार्यान्वयन गर्ने भन्ने उद्देश्यमा गृहमन्त्री रहेको बताउँछन् ।
‘काम गर्नुपर्ने धेरै छ । समय छोटो । शनिबार आइतबार सार्वजनिक बिदा पनि भयो । अहिले मन्त्रालयमा त्यति चाप पनि नभएकाले मन्त्रालयबाट गएको निर्देशन कत्तिको पालना भएको छ । त्यहाँको समस्या के छ ? स्थानीय जनताको अपेक्षा, समस्या के छन ? सीमामा हुने तस्करी तथा अवैध गतिविधिको अवस्था र केही विषयहरूमा क्रस भेरिफाइ समेत गर्ने उद्देश्यले मन्त्रीज्यू आफैं फिल्ड भिजिटमा निस्कनु भएको हो’ कार्कीले अनलाइनखबरसँग भने ।
फिल्ड भिजिटमा गएर आएपछि समस्याको पहिचान गर्न केही योजना बनाएर कार्यान्वयन गरिने उनले बताए । ‘समस्या तथा गुनासो बुझेर आएपछि त्यसलाई सम्बोधन गर्नेगरी काम हुन्छ’ उनी भन्छन् ।
बोल्ने भन्दा सुन्ने बढी
गृहमन्त्री गुरुङले जिल्ला प्रशासन कार्यालय मोरङ, जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङ, रानी भन्सार कार्यालय, सुनसरी जिल्लाका विभिन्न ठाउँहरू, बीपी स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, धनकुटा जिल्लाका विभिन्न क्षेत्रहहरू र अहिले झापा जिल्लाको अनुगमन, निरीक्षण गरिरहेका छन् ।
यो क्रममा उनी बोल्ने भन्दा पनि बढी सुन्नेतिर केन्द्रित भएको देखिएको छ । स्थानीय नागरिकका समस्या सुन्ने, स्थानीय प्रहरी, सीडीओ तथा कर्मचारीका कुरा बढी सुन्नेमा उनी केन्द्रित भएको एक कर्मचारी बताउँछन् ।
‘पहिला निकै एग्रेसिभ हुनुहुन्छ । तुरुन्तै एक्सन लिई हाल्नुहुन्छ भन्ने सुनेका थियौं । अहिले उहाँ बोल्ने भन्दा पनि हाम्रा कुरा बढी सुन्नुभए जस्तो लाग्छ । कुरा सुनिसकेपछि अन्तिममा केही निर्देशन दिएर उहाँ जानुहुन्छ’ ती कर्मचारीले गृहमन्त्रीको शैलीबारे अनलाइनखबरलाई जानकारी गराए ।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय मोरङको निरीक्षण गरेपछि गृहमन्त्रीले निर्देशन दिए, ‘सेवाग्राही होइन, अब फाइल बोकेर कर्मचारी कुद्नु पर्यो । काम सकिएपछि ल्याएर फाइल दिनुपर्यो ।’
विभिन्न कार्यालयहरू निरीक्षण गरेपछि सेवा प्रवाह छिटो र जनताले कसरी सरल तरिकाले पाउन सक्छन् त्यसको समस्या पहिचान गर्दै सुधार गर्न पनि गृहमन्त्री गुरुङले निर्देशन गरेका छन् ।
त्यसो त हरेक ठाउँ जाँदा युट्युबर तथा मिडियाकर्मीबाट घेरिएका गुरुङलाई अनेक प्रश्न सोधिएको सार्वजनिक भिडियोमा देखिन्छ । तर उनी पहिला जस्तो उत्तेजित नभई संयम भएर थोरै मात्रै बोल्ने गरेको देखिन्छ । जनतासँग घुलमिल हुँदै, संयमित हुँदै निरीक्षण हिँडेको देखिन्छ । कतिपय ठाउँमा आफ्नो समर्थनमा हुटिङ लाग्दा पनि उनी उत्तेजित नभई संयमित भएका छन् ।
कसरी मिलाइएको छ सुरक्षा ?
गृहमन्त्री गुरुङले अहिले नेपाल–भारत सीमा नाकादेखि भन्सार क्षेत्रको समेत अनुगमन गरिरहेका छन् । सामान्य नागरिककै जसरी नै घुमघाम गर्दै निरीक्षण गरिहरेको भिडियो तथा तस्वीरहरूमा पनि देख्न सकिन्छ ।
सामान्य रूपमा यसरी घुमघाम गर्दा उनीमाथि सुरक्षा थ्रेट हुनसक्ने जोखिम पनि उत्तिकै हुन्छ ।
भर्खरै आन्दोलनको उदाएका नेता र त्यसमाथि पनि अझ सीमा क्षेत्रको निरीक्षणमा जानु सुरक्षाका हिसाबले संवेदनशील मानिन्छ । सुरक्षा संवेदनशीलतालाई मध्यनजर गर्दै सुरक्षा व्यवस्था भने मिलाइएको कोशी प्रदेश प्रहरी कार्यालयका प्रमुख तथा डीआईजी विनोद घिमिरे बताउँछन् ।
‘सुरक्षा थ्रेट हामीले पनि विश्लेषण गरेका छौं । सोही अनुसार सुरक्षाकर्मीलाई हामीले परिचालन गरेका छौं । अझ गृहमन्त्रीज्यू जहाँ जानुहुन्छ, त्यस जिल्लाको सीडीओसाब पनि अहिले सँगैसँगै हुनुहुन्छ’ डीआईजी घिमिरे भन्छन् ।
गृहमन्त्रीको पीएसओ (पर्सनल सेक्युरेटी अफिसर)देखि प्रहरी, सशस्त्र प्रहरीको टोलीले सुरक्षाको काम गरिरहेको छ । गृहमन्त्री बस्ने होटलदेखि उनी निरीक्षणमा जाने सबै ठाउँहरूमा सुरक्षाकर्मी सँगसँगै खटाइएको छ ।
यसअघि बारा, पर्साको निरीक्षणमा जाँदा भने गृहमन्त्री गुरुङ सुरक्षाकर्मी बिनै एकलै हिँड्दै स्थानीयसँग भलाकुसारी गरेका थिए । त्यतिबेला उनले सुरक्षाकर्मीलाई नआउन पनि निर्देशन दिएका थिए ।
सम्भव भएका ठाउँहरूमा सीसीक्यामेराको सहयोगबाट र निजकको प्रहरी चौकीसँग बुझ्ने काम गर्दै सुरक्षा व्यवस्था मिलाइएको थियो । यसरी हिँड्दा सुरक्षा खतरा हुनसक्ने भन्दै सुरक्षा निकायलाई सुझाए पछि अहिले कोशीको भ्रमणका रहेका गृहमन्त्री गुरुङ भने सुरक्षाकर्मीको साथसाथै हिँड्ने गरेका छन् ।
