। ‘स्टोनहेन्ज’ बेलायतको एक प्रख्यात प्रागैतिहासिक स्मारक हो। यस स्मारकको केन्द्रमा ६ टन तौलको विशाल ढुङ्गा छ। यसलाई ‘अल्टर स्टोन’ भनिन्छ। पुरातन मानवहरूले यस ढुङ्गालाई सयौँ किलोमिटर टाढा स्कटल्यान्डबाट ओसारपसार गरेका थिए। एउटा नयाँ वैज्ञानिक अनुसन्धानले यो कुरा पुष्टि गरेको छ।
यो अध्ययन अस्ट्रेलियाको कर्टिन युनिभर्सिटीका अनुसन्धानकर्ताहरूको नेतृत्वमा भएको हो। यस अध्ययनले हजारौँ वर्ष अघिको मानव समाजको बारेमा नयाँ कुरा खुलाएको छ। त्यो समयको मानव समाजमा अनपेक्षित रूपमा उच्च स्तरको साङ्गठनिक क्षमता थियो। उनीहरूसँग असाधारण योजना र आपसी समन्वय पनि थियो।
यसअघिका अनुसन्धानहरूले यो बलौटे ढुङ्गाको बारेमा एउटा सङ्केत गरेका थिए। यो ढुङ्गा वर्तमान स्थानभन्दा करिब ७०० किलोमिटर टाढा उत्तर-पूर्वी स्कटल्यान्डबाट ल्याइएको थियो। तर यसलाई ल्याउनमा प्राकृतिक शक्तिको हात थियो वा मानवको भन्नेमा विवाद थियो।
वैज्ञानिकहरूले यस पटक विशेष प्रविधि प्रयोग गरे। उनीहरूले ढुङ्गामा रहेका खनिजका कणहरूको आयु निर्धारण गरे। उनीहरूले प्राचीन हिमचादरहरूको कम्प्युटर मोडेलको पनि प्रयोग गरे। यी दुवैलाई सँगै मिलाएर अनुसन्धान गरियो। यस अनुसन्धानबाट वैज्ञानिकहरूले बलियो प्रमाण फेला पारेका छन्। यो विशाल ढुङ्गा स्थानान्तरणमा हिमनदी जस्ता प्राकृतिक शक्ति जिम्मेवार थिएनन्। यस कार्यमा मानव नै जिम्मेवार थिए।
डा. एन्थोनी क्लार्क यस अनुसन्धानका सह-लेखक हुन्। उनका अनुसार, पछिल्लो हिमयुगका क्रममा हिमनदीहरूले स्कटल्यान्डबाट केही चट्टानहरू बगाएका थिए। ती चट्टानहरू उत्तर समुद्रमा पर्ने ‘डोगर बैंक’ सम्म पुगेका हुन सक्छन्। तर ती हिमनदीहरूको बहावको त्यस्तो कुनै मार्ग थिएन। हिमनदीले यो अल्टर स्टोनलाई सिधै दक्षिणी इङ्गल्याण्डसम्म पुर्याउन सक्दैनथ्यो।
यस तथ्यले ढुङ्गाको ओसारपसार भवितव्य नभएको प्रष्ट पार्छ।
यो कार्य पूर्ण रूपमा योजनाबद्ध र उद्देश्यमूलक थियो। नवपाषाण युगका समुदायका लागि ६ टनको ढुङ्गा ओसार्नु ठुलो कुरा थालियो। उनीहरूले यसलाई विभिन्न चरणमा ओसारेका थिए। यसका लागि जमिनको मार्ग प्रयोग गरिएको थियो। नदी वा तटीय जलमार्गको पनि संयुक्त प्रयोग गरिएको थियो।
यो कार्य गर्न विभिन्न क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानव समूहहरूबिच गहन समन्वय आवश्यक थियो। उनीहरूमा दृढ सङ्कल्प पनि आवश्यक परेको अनुसन्धानकर्ताहरूको भनाइ छ।
