: तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास बोकेका ट्यांकरहरू होर्मुज जलडमरू हुँदै विश्वको करिब २० प्रतिशत आपूर्ति ढुवानी गर्छन् । तर पर्सियन खाडीका देशहरूका लागि यो जलमार्ग केवल ऊर्जा मार्ग मात्र होइन । यो १० करोडभन्दा बढी मानिसहरूको लागि जीवनरेखा हो ।


अब, अमेरिका र इजरायलको इरानसँगको युद्धले यो महत्वपूर्ण जलमार्ग अवरुद्ध गरिरहेको छ, जसले यस क्षेत्रमा खाद्य आपूर्तिमा पनि दबाब सिर्जना गरिरहेको छ । यो कठोर वातावरणमा जीवनयापन गर्न धेरै प्रयास आवश्यक हुन्छ ।


गर्मीमा तापक्रम ५० डिग्री सेल्सियस (१२२ फरेनहाइट) भन्दा माथि पुग्छ र खेतीयोग्य जमिन धेरै कम हुन्छ । त्यसैले खाडीका धेरै देशहरूको पिउने पानी समुद्रबाट प्राप्त हुन्छ । तर अधिकांश खाद्य पदार्थ विदेशबाट आयात गर्नुपर्छ ।



साउदी अरेबियाले आफ्नो खाद्यको ८० प्रतिशत भन्दा बढी आयात गर्छ
युएईले करिब ९० प्रतिशत
कतारले करिब ९८ प्रतिशत आयात गर्छ
इराकमा पनि दुई प्रमुख नदीहरू भएता पनि अधिकांश खाद्य आयात होर्मुज जलडमरू हुँदै आउँछ । समग्रमा, यस क्षेत्रको अधिकांश खाद्य ढुवानी यही जलमार्गबाट हुन्छ, जुन अहिले युद्धका कारण प्रायः अवरुद्ध भएको छ ।


जलमार्ग बन्द हुँदा, खाद्य आपूर्तिकर्ताहरू वैकल्पिक मार्ग खोजिरहेका छन् । तर ती महँगा छन्, जटिल छन् र पहिलेको जस्तो आपूर्ति पूरा गर्न सक्दैनन् । यसले मूल्य बढ्ने र उपभोक्ताका लागि विकल्प घट्ने सम्भावना बढाउँछ । इरान पनि आफ्नो व्यापारको ठूलो हिस्सा यसै जलमार्गमा निर्भर छ । विश्व खाद्य कार्यक्रमले चेतावनी दिएको छ कि आपूर्ति शृंखला सन् २०२२ को युक्रेन युद्ध र कोविड–१९ पछि सबैभन्दा ठूलो संकटको संघारमा हुन सक्छ ।

विश्व खाद्य कार्यक्रमका उप–निर्देशक कार्ल स्काउका अनुसार ढुवानी खर्च तीव्र रूपमा बढेको छ । रिटेलरहरू भन्छन् कि हाल खाडी क्षेत्रमा तत्काल खाद्य संकट छैन, तर युद्धले समुद्री ढुवानी प्रणालीलाई अस्तव्यस्त बनाएको छ । युएईमा आधारित खाद्य कम्पनी किब्सन्स इन्टरनेसनलले वार्षिक ५०,००० टन खाद्य आयात गर्छ र अहिले आपूर्ति मार्ग परिवर्तन गर्न ध्यान दिइरहेको छ । कम्पनीका ड्यानियल काब्राल भन्छन्, ‘अहिले आपूर्ति शृंखला अत्यन्तै कठिन भएको छ ।’

युनाइटेड किंगडमको समुद्री व्यापार सञ्चालन कार्यालय (UK Maritime Trade Operations) का अनुसार, फेब्रुअरी २८ पछि करिब दुई दर्जन जहाजहरू आक्रमणमा परेका छन् । त्यसैले धेरै शिपिंग कम्पनीहरू जोखिम लिन चाहँदैनन् । अर्को समस्या भनेको समुद्रमा पहिले नै रोकिएका जहाजहरू हुन् । किब्सन्सका धेरै खाद्य सामग्रीहरू अहिले जलडमरू बाहिर अड्किएका छन्, जसको कुनै निश्चित गन्तव्य छैन । त्यसका साथै बीमाको खर्च पनि बढेको छ ।

व्यापारको मूल्य
शिपिंग सम्झौतामा रहेका ‘युद्धसम्बन्धी नियमहरू’ अब लागू भएका छन्, जसले जहाजहरूलाई जोखिमपूर्ण क्षेत्रबाट टाढा राख्न अनुमति दिन्छ । किब्सन्सका केही कन्टेनरहरू अब दुबईको जेबेल अली बन्दरगाहको सट्टा भारत र श्रीलंकामा पठाइएका छन् । तर त्यहाँ पुगेर पनि समस्या सकिँदैन । शिपिंग कम्पनीहरूले ‘मध्यपूर्वका लागि’ प्रति कन्टेनर ४४,००० अतिरिक्त शुल्क लगाएका छन् । साथै ट्रकिङ खर्च ४४,००० देखि ४९,००० सम्म पुग्न सक्छ । युरोपबाट सामान ढुवानी गर्दा सामान्यतया ३,००० युरो लाग्नेमा अहिले १४,५०० युरोसम्म पुगेको छ ।

यी लागत अन्ततः उपभोक्तामा पर्नेछ । केही उत्पादनहरूको मूल्य २० प्रतिशतसम्म बढ्न सक्छ । हवाई ढुवानी पनि प्रभावित भएको छ । फेब्रुअरी २८ मा इरानको आक्रमणपछि दुबई एयरपोर्ट ४८ घण्टा बन्द गरिएको थियो । स्पाइनिज नामक सुपरमार्केट चेनले भने आपूर्ति कायम राख्ने विश्वास व्यक्त गरेको छ ।

‘हामी भोकै बस्ने छैनौं’, कम्पनीका लुइस बोथाले भने । कम्पनीले अब यूकेबाट सडकमार्ग हुँदै टर्की, इराक र त्यसपछि खाडी देशहरूमा सामान पठाउने योजना बनाइरहेको छ । यो हवाई ढुवानीभन्दा करिब ४० प्रतिशत सस्तो हुने अनुमान छ ।

मूल्य वृद्धि र असर
यी अवरोधहरूको प्रभावले उपभोक्ताहरूलाई उच्च मूल्य र कम विकल्पको सामना गर्नुपर्नेछ । सरकारहरूले यी समस्या कम गर्न प्रयास गरिरहेका छन् । ओमान र दुबइले नयाँ व्यापार मार्ग सुरु गरेका छन् । तर विज्ञहरू भन्छन्, ‘समस्या सुरक्षा नै हो ।’

अमेरिकाले जहाजहरूलाई सुरक्षा दिने सम्भावना पनि उठाएको छ, तर यो तत्काल सम्भव देखिँदैन । विशेषज्ञहरूका अनुसार यस्तो सुरक्षा अभियान अत्यन्त ठूलो हुनुपर्छ–दैनिक ५–१० ट्यांकरलाई सुरक्षित गर्न ८–१० युद्धपोत आवश्यक पर्छ ।

युद्धअघि, दिनमा करिब ६० ट्यांकरहरू यस जलमार्ग हुँदै जान्थे । तर अब, तेल ट्यांकरलाई प्राथमिकता दिइने भएकाले खाद्य ढुवानी अझै कठिन हुनेछ । अमेरिका र ट्रम्प प्रशासन युद्ध समाप्त गर्ने पक्षमा छन्, तर यसको प्रभाव अब युद्धभूमि भन्दा बाहिर फैलिँदै छ । जसले लाखौं मानिसका लागि खाद्य, इन्धन र अन्य आवश्यक वस्तुको आपूर्तिमा असर पारिरहेको छ ।