— नेपाल आयल निगमले अहिलेसम्म ग्यास आयातमा कुनै समस्या नभएको दाबी गरे तापनि देशका विभिन्न स्थानमा उपभोक्ताले ग्यास नपाएको बताएका छन् । सर्वसाधारण खाली सिलिन्डर लिएर लाइनमा बसेको छ्यापछ्याप्ती देखिन्छ । ग्यास अभावका कारण राजधानी काठमाडौंका साथै धेरै स्थानका नागरिक तथा साना व्यवसाय गरेर दैनिकी चलाउनेहरू मर्कामा परेका छन् ।

काठमाडौंको टोखा–२ घर भएकी सविना डंगोलले जति खोज्दा पनि ग्यास पाएकी छैनन् । सधैं ल्याउने ठाउँमा जाँदा ग्यास नै नआएको जवाफ पाउने गरेको उनी बताउँछिन् । ‘टोखाका अरू ठाउँमा पनि खोजें, कतै ग्यास पाइएन । घरमा सिलिन्डर खाली हुन लागिसक्यो, पसलमा सोध्यो भने अहिले सकिएको छ, केही दिनमा आउँछ भन्छन्,’ उनले भनिन् ।

आफ्ना छिमेकीको पनि यही समस्या रहेको उनले सुनाइन् । ‘अब ग्यास पाइएन भने दाउरा खोजेर भए पनि खाना पकाउनुपर्ला,’ डंगोल भन्छिन् । टोखाकै ग्रिनल्यान्डकी दीपा परियार घरको ग्यास सिलिन्डर कुन बेला रित्तिने हो भन्ने चिन्तामा छिन् । ‘एउटा सिलिन्डर आधा भएको छ । आजभोलि कहिले सकिने हो भन्ने पीर छ । अर्को सिलिन्डर खाली छ,’ उनले भनिन्, ‘ग्यास लिन गयो छैन मात्र भन्छन् ।’

ads/6800x1100galaxy-s26-ultrapriva-0932026035119.jpg
Gas imports have increased, but consumers are suffering from long lines

ग्यास अभावले साना रेस्टुरेन्ट र खाजाघर सञ्चालनमा पनि असर पुगेको छ । काठमाडौंको बुद्धनगरस्थित साधना खाजाघरमा अरू बेला ग्राहकले अर्डर गरेअनुसार बिहानको खाना सधैं पाक्थ्यो । तर, केही दिनयता पर्याप्त ग्यास नहुँदा खाना पकाउन नसकिएको सञ्चालक नविना राउतले बताइन् । ‘ग्यास पाइएको छैन । हामीले सधैं लिने ठाउँमा रहेनछ । आएपछि आजभोलिमा दिन्छु त भनेका छन्,’ उनले भनिन् ।

टोखा साईबाबा चोकमा रहेको कोइराला स्टोरको बाहिर केही खाली सिलिन्डर देखिन्छन् । स्टोरका सञ्चालक धादिङ थाक्रे–९ घर भएका राजकुमार कोइराला एउटै व्यक्तिले धेरै सिलिन्डर लगेकाले आफ्नो पसलमा धेरै ग्यास नभएको सुनाउँछन् । ‘अहिले मर्कामा पर्नेहरू एउटा सिलिन्डर मात्र भएकाहरू हुन् । घरमा २/३ वटा सिलिन्डर भएकाहरूले एउटा पनि छैन भन्दै मेरोबाट एउटा, अर्को पसलबाट एउटा लिएका छन्,’ उनले भने । डिलरले केही दिनमा ग्यास ल्याइदिने बताएको राजकुमार बताउँछन् ।

ads/multiple-banner-1-d-1022026052847.jpg
ads/multiple-banner-2-d-1022026052940.jpg
ads/multiple-banner-3-d-1022026053028.jpg
Gas imports have increased, but consumers are suffering from long lines

पोखरा महानगरपालिका–३२ घर भएकी सम्झना अर्याल ग्यास नपाएर अलमल्ल थिइन् । ‘ग्यास सक्कियो, तर पसलमा पाइएको छैन । २–३ दिनमा आउँछ भनेका छन्,’ उनले भनिन्, ‘खाना पकाउनै नपाउने भएपछि विद्युतीय चुलो किनेँ ।’

पोखरा–५ मालेपाटन घर भएकी मीना चापागाईंले २२ वर्षदेखि किराना पसल चलाउँदै आएकी छन् । मालेपाटन चोकमै उनको दीपा किराना पसल छ । उनले ग्यास पनि बेच्दै आएकी छन् । तर अहिले डिलर नदिएपछि बेच्न नपाएको बताइन् । ‘ग्राहकले दिनदिनै ग्यास पनि दिन सक्नुभएन भन्छन् । के गर्नु डिलरले नदिएपछि,’ उनले भनिन् ।

यस्तै, पाल्पाको रम्भा गाउँपालिका–३ की प्रगति रेग्मी यतिबेला ग्यास नपाएर तनावमा छिन् । एउटा मात्र सिलिन्डर भएकाले सक्किनेबित्तिकै भर्ने गर्थिन् तर अहिले नपाएको सुनाइन् । ‘ग्यास नपाएपछि विद्युतीय चुलो किनेको छु,’ उनले भनिन् ।

***

नियमित ग्यास आयात भइरहे पनि बजारमा अभाव देखिनुको एउटा कारण उपभोक्तामा देखिएको मनोवैज्ञानिक त्रास रहेको जानकारहरूले बताएका छन् । २८ फेब्रुअरीमा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि संयुक्त हमला थालेपछि विश्व बजारमा नै इन्धन र ग्यास जस्ता पदार्थको संकट देखिने त्रास फैलियो, जसको असर नेपालसम्म देखिएको हो ।

ads/1440x233px-dew-aston-0432026041034.png
इरान युद्ध र पश्चिम एसियामा तनाव सुरु भएपछि छिमेकी भारतका केही क्षेत्रमा ग्यासको मूल्यवृद्धि भयो भने उपभोक्ता ग्यास लिन लाइनमा नै बस्न थाले । नेपाल पनि ग्यासमा भारतमै निर्भर रहेकाले उपभोक्ताहरूले धमाधम ग्यास किन्न थाले । माग बढेपछि अभाव देखिन थाल्यो । आयल निगमले ग्यास आयात नियमित रहेको भन्दै हल्लाको पछि नलाग्न विज्ञप्ति नै जारी गर्‍यो । यसबीचमा नेपालमा २१ फागुनमा प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन हुँदै थियो । निर्वाचनका बेलामा मूल्यवृद्धि हुने भन्दै उपभोक्ताहरूले ग्यास खरिद गर्न थाले ।

नेपालले भारतबाट ग्यास आयात गर्दै आए पनि भण्डारणको व्यवस्था छैन । अर्कोतर्फ व्यक्ति, परिवार वा स–साना खाजाघरदेखि ठूला पाँचतारे होटलसम्म कसले कति वटा ग्यास सिलिन्डर राख्ने नियम पनि छैन । त्यसकारण इन्धन नपाउने विषय चर्किंदा एउटा मात्रै सिलिन्डर राख्ने र सकिएपछि खरिद गर्ने उपभोक्ता मारमा पर्दै आएका छन् ।

काठमाडौंको सानोभर्‍याङस्थित नेपाल ग्यासका डिलर इचंगु इन्टरप्राइजेजका सञ्चालक गेहेन्द्र रिजाल पहिला दिनमा सय वटा सिलिन्डर बिक्री हुने गरेकामा अहिले २ सय वटासम्म माग आइरहेको बताउँछन् । ‘तर पनि पुगिरहेको छैन । नाम टिपाउने मात्र ५ सयभन्दा बढी भइसके,’ उनले भने, ‘पुस–माघमा उद्योगबाटै कम ग्यास आयो, त्यतिबेला ग्यास नै बिक्री गर्न नपुगेको भन्ने थिएन,’ उनले भने, ‘१५ फागुनपछि सहजै रूपमा ग्यास आइरहेको छ । तर माग पूरा गर्नै सकिएको छैन । ग्यास आएपछि नामअनुसार उपभोक्तालाई दिन्छौं ।’

ads/hardik-niskula-iui1440233-1332026032859.jpg
***

उपभोक्ताले आवश्यकताभन्दा बढी सञ्चिति गर्दा अभाव भएको ग्यास विक्रेता तथा आयल निगमको दाबी छ । सोही कारण बढी सञ्चिति नहोस् र उपभोक्ताले सजिलै पाऊन् भनेर निगमले आधा सिलिन्डर अर्थात् ७.१ किलो ग्यास भरिएको सिलिन्डर बिक्री थालेको छ । यसअघि १४.२ किलोको ग्यासको सिलिन्डर हुन्थ्यो ।

हरेक दिनको आयात नघटे पनि अभाव हुने डरले उपभोक्ताले अनावश्यक ग्यास थुपार्ने प्रवृत्ति बढेपछि बजारमा अभाव देखिएको निगमका प्रबन्ध निर्देशक चण्डिकाप्रसाद भट्टले बताए । ‘अनावश्यक भण्डारण भयो । तर पनि अभाव छैन । होटल/रेस्टुरेन्ट केही बन्द भएका छैनन् । अरू बेला पनि जति खपत हुने हो, त्यति नै ग्यास आयात र वितरण भएको छ,’ उनले भने ।

निगमका अनुसार सरकारी भण्डारण गृह नभएकाले आयात हुने ग्यास सिधै उद्योगहरूमै पुग्छ । ग्यास आयात गर्ने सवारीसाधन ‘बुलेट’ समेत मुलुककै छैन । त्यसका लागि भारतीय सवारीमै निर्भर हुनुपर्छ । निगमको तथ्यांकअनुसार गत आर्थिक वर्षको साउन–फागुनको तुलनामा यस वर्षको सोही अवधिमा ९ हजार ७ सय ५५ टन बढी ग्यास आयात भएको छ । Gas imports have increased, but consumers are suffering from long lines

ads/laxmi-sunrise-6811-08220261134141-0432026041702.jpg
चालु आर्थिक वर्षको साउन–फागुनमा ३ लाख ७२ हजार २ सय ८७ टन ग्यास आयात भएको छ । जबकि गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा ३ लाख ६२ हजार ५ सय ३२ टन आयात भएको थियो । निगमका अनुसार सबैभन्दा बढी फागुनमा ५१ हजार १ सय ९२ टन ग्यास आयात भएको छ । गत आर्थिक वर्षको फागुनमा ४७ हजार ७ सय ७१ टन आयात भएको थियो ।

ग्यास विक्रेता महासंघले २६ फागुनमा सूचना जारी गर्दै पश्चिम एसियामा देखिएको अशान्तिका कारण उपभोक्तामा ग्यास पाइँदैन भन्ने चिन्ता हुनु स्वाभाविक रहेको भन्दै उपभोक्ता ठग्ने उद्योगी र विक्रेतालाई कारबाही गर्न माग गरेको छ । खाली सिलिन्डर लिएर आउने सबै उपभोक्तालाई ग्यास बिक्री गरिरहेको महासंघका अध्यक्ष ज्ञानेश्वर अर्यालले बताए । ‘ग्यास बिक्री वितरण भइरहेको छ, उद्योगबाट आइरहेको छ, हामी बिक्री गरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘उपभोक्ताले बढी सञ्चित गरिरहेकाले अभाव सिर्जना भएको छ ।’

उनका अनुसार एउटा सिलिन्डर राख्ने परिवार पनि छन् भने पाँचवटा सिलिन्डर राख्ने पनि छन् । ‘जतिसुकै सिलिन्डर भए पनि सामान्य बेलामा प्रयोग गरिरहेको सकिने बेला भएपछि अर्को ग्यास मगाउँथे, किनकि त्यतिबेला १५/२० मिनेटमा सहजै ग्यास घरमा पुग्थ्यो,’ उनले भने, ‘तर पश्चिम एसियामा युद्ध सुरु भएपछि ग्यास नपाउने भन्दै सक्नेहरूले भएका सबै सिलिन्डर भरेर राख्न थाले ।’

ads/6800x1100px-1532026090118.jpg
एउटा परिवारले कतिवटा सिलिन्डर राख्ने भन्ने व्यवस्था नभएकाले यस्तो अवस्था सिर्जना हुने गरेको उनको भनाइ छ । ‘ग्यास नै नआएको भने होइन, माग अत्यधिक बढ्यो । वास्तविक उपभोक्ता को भन्ने भएन,’ उनले भने ।

निगमले जस्तै उद्योगीहरूले समेत ग्यास आयातमा कमी नआएको बताउँछन् । हरेक दिन साविक बराबरकै ग्यास आयात भइरहेकाले आइतबारसम्म नेपालमा ग्यास आपूर्तिमा पश्चिम एसियामा भइरहेको युद्धको असर नदेखिएको एलपी ग्यास उद्योग संघका पूर्वअध्यक्ष शिव घिमिरेले बताए । ‘२/४ प्रतिशत कमबेसी होला, तर नियमित रूपमा साविकै बराबर औसतमा १०० बुलेट ग्यास आयात भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘नाकाबन्दीको समयमा सम्पन्न परिवारमा सिलिन्डर थुप्रियो । अहिले धेरैले आफूसँग भएका सबै खाली सिलिन्डर भरेर राख्न थाले । यसकारण जसको एउटा मात्र ग्यास छ, उसले पाएको छैन । बजारमा कृत्रिम अभाव सिर्जना गरिएको छ ।’

हाल आफूहरूसँग ग्यास स्टक नरहेको घिमिरेले बताए । ‘सामान्य अवस्थामा कम्तीमा महिना दिन पुग्ने स्टक हुन्थ्यो । अहिले हामीसँग स्टक छैन । आयात गर्‍यो, वितरण गर्‍यो । अहिले यही काम मात्र भएको छ । न उद्योग न विक्रेता कसैले पनि स्टकमा राख्न सकेका छैनन्,’ उनले थपे ।

ads/gd-1532026090510.jpg
ads/vd-1532026090556.jpg
विगतका वर्षमा काठमाडौं उपत्यकालगायत अन्य सहरमा ग्यास अभाव हुँदा पनि तराईमा अभाव नभएको स्मरण गर्दै नेपाल एलपी ग्यास उद्योग संघका अध्यक्ष दिवान चन्दले भने, ‘यस पटक फरक परिस्थिति देखियो । तराईमा पनि ग्यास अभाव देखिएको छ । इरान युद्धसँगै भारत सरकारले रेस्टुरेन्टहरूमा ग्यास वितरणमा कडाइ गरेपछि त्यसको असर सीमा क्षेत्रका नेपाली भू–भागमा पनि परेको छ ।’ अहिले पनि सामान्य अवस्थाकै बराबर ग्यास आयात भइरहे पनि अभाव हुने त्रासमा उपभोक्ताबाटै भण्डारण बढेकाले बजारमा अभाव देखिएको उनले बताए ।

ग्यास वितरण चक्र, उद्योग र क्षमता

मुलुकमा ५९ ग्यास उद्योग छन् । यी सबै उद्योगलाई ग्यास आयात अनुमति दिइएको छ । दैनिक औसत १०० हाराहारीमा बुलेट (ग्यास बोक्ने ट्यांकर ट्रक) मार्फत ग्यास आइरहेको छ । यी बुलेट पनि भारतकै हुन् । नेपालसँग ग्यास बोक्ने बुलेट छैन । भारतको यूपीस्थित मथुरा, बिहारस्थित बरौनी, पश्चिम बंगालस्थित हल्दिया, उडिसास्थित पारादीपबाट ग्यास आइरहेका छन् ।

Gas imports have increased, but consumers are suffering from long lines

दाङलगायत पश्चिम क्षेत्रमा आपूर्ति हुने ग्यास मथुराबाट आउँछ । तर, काठमाडौंको सबैभन्दा नजिकको क्षेत्र बरौनी भएकाले त्यहींबाट आपूर्ति हुन्छ । निगमले आयात अनुमति दिने र सोहीअनुसार उद्योगीहरूले ग्यास आयात गर्दै आएका छन् । आयातित ग्यास सिधै उद्योगमै पुग्छ । उद्योगीहरूले ग्यासलाई ‘प्याक्ड’ गरी वितरण र डिलरसम्म पुर्‍याउँछन् ।

डिलरबाट खुद्रा तथा होलसेल पसलहरूमा ग्यास पुग्छ । उपभोक्ताले सिधै डिलरबाट वा खुद्रा तथा होलसेल पसलहरूबाट ग्यास खरिद गर्न सक्छन् । होटल, पार्टी प्यालेस तथा धेरै ग्यास खपत गर्ने ठूला उपभोक्ताले भने सिधै उद्योग वा वितरकबाट ग्यास खरिद गर्दै आएका छन् । उपत्यकामा उद्योग नभएकाहरूले भने वितरकमार्फत डिलरसम्म ग्यास पुर्‍याउने गरेको निगमका प्रवक्ता मनोजकुमार ठाकुरले बताए । ‘उपत्यकामै उद्योग भएकाहरूले भने सिधै डिलरमार्फत उपभोक्तासम्म ग्यास पुर्‍याउँछन्,’ उनले भने । उद्योगहरूको क्षमता १० हजार टन रहेको उनले बताए ।

बढी अभाव भएका चार ग्यास टेकुबाट वितरण

बजारमा ग्यास अभाव देखिएपछि उद्योगहरूले काठमाडौं टेकुस्थित साविकको आयल निगमको भवनबाट ग्यास वितरण गरिरहेका छन् । बजारमा धेरै अभाव देखिएका नेपाल, एचपी, सुगम र एभरेस्ट गरी चार प्रकारका ग्यास वितरण भइरहेको नेपाल एलपी ग्यास उद्योग संघका अध्यक्ष चन्दले जानकारी दिए । ‘धेरै आपत् पर्‍यो भनेर ४/५ वटा उद्योगले टेकुमा आउटलेट राखेर ग्यास बिक्री गरिरहेका छौं । नेपाल ग्यासले बालाजुस्थित आफ्नो उद्योगबाट पनि वितरण गरिरहेको छ,’ उनले भने, ‘ती स्थानमा खाली सिलिन्डर लिएर जानेले ग्यास पाउँछन् ।’