— युरोपका विभिन्न देशमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) का विशाल कारखाना निर्माण हुने भएका छन् । एआई प्रविधिमा अमेरिका र चीनलाई पछ्याउने गरी युरोपले यस्ता गिगाफ्याक्ट्री बनाउन २० अर्ब डलर जुटाउन लागेको रोयटर्सले जनाएको छ । आगामी वर्षदेखि कारखाना स्थापनाको काम सुरु गरिँदै छ । तर यस्ता गिगाफ्याक्ट्रीको प्रयोजनबारे विज्ञले प्रश्न उठाएका छन् ।
युरोपेली आयोगको वेबसाइटमा राखिएको सूचनाअनुसार यस परियोजनाका लागि ‘द युरोपियन हाई पर्फमेन्स कम्प्युटिङ जोइन्ट अन्डरटेकिङ’ (युरो एचपीसी जेयू) साझेदारीमार्फत पहिला ७ र त्यसपछि ६ वटा गरी १३ स्थानमा एआई गिगाफ्याक्ट्री स्थापना गर्न लागिएको छ ।
फिनल्यान्ड, जर्मनी, ग्रिस, इटाली, लक्जेम्बर्ग, स्पेन, स्विडेन, अस्ट्रिया, बुल्गेरिया, फ्रान्स, पोल्यान्ड र स्लोभेनियाका विभिन्न ठाउँमा एआई कारखाना स्थापना गरिने युरो एचपीसी जेयूले जनाएको छ ।
एआई कारखाना स्थापनाका लागि छानिएका साइटमध्ये पाँच स्थान (फिनल्यान्ड, जर्मनी, इटाली, लक्जेम्बर्ग र स्विडेन) मा नयाँ एआई–अप्टिमाइज्ड सुपरकम्प्युटर राख्ने युरो एचपीसीको तयारी छ । स्पेनको एआई कारखानामा युरो एचपीसीले एक वर्षअघि सार्वजनिक गरेको ‘मारोनोस्ट्रम–५’ सुपरकम्प्युटर स्तरोन्नति गरी सञ्चालन गरिनेछ । हाल यो सुपरकम्प्युटर बार्सिलोना सुपरकम्प्युटिङ सेन्टरमा राखिएको छ ।
ग्रिसमा पनि हाल सञ्चालनमा रहेको ‘डेइडालस’ सुपरकम्प्युटरकै स्तरोन्नति हुने गरी एआई कारखाना स्थापना र सञ्चालन गरिनेछ । फिनल्यान्ड र स्पेनका एआई कारखानामा एउटा प्रयोगात्मक प्लाटफर्मसमेत रहने र त्यसले नवीनतम एआई मोडलको विकास तथा परीक्षण गर्नुका साथै युरोपभर सहकार्यको प्रवर्द्धनका लागि अत्याधुनिक पूर्वाधार विस्तारमा काम गर्ने युरोपेली आयोगले जनाएको छ ।
Sunrise bank
Nepal Life Insurance
‘पहिलो चरणमा यी सात एआई कारखाना युरोपेली संघ र सदस्य राष्ट्रका स्थानीय स्रोतको संयोजनमार्फत स्थापना गरिँदै छन्,’ आयोगको वेबसाइटमा भनिएको छ, ‘यो परियोजनाले युरोपेली १७ देशको सहकार्यलाई प्रतिनिधित्व गर्छ । यसअन्तर्गत विभिन्न कन्सोर्टियमहरू बहुदेशीय साझेदारीमार्फत अघि बढ्नेछन् ।’
एआई कारखानाहरू विशेषतः एआई हबहरूको सञ्जाल निर्माण गर्ने उद्देश्यले अघि बढाइएको आयोगले जनाएको छ । यी हबले एआई स्टार्टअप, साना तथा मध्यम आकारका व्यवसाय र अनुसन्धानकर्ताहरूलाई अत्याधुनिक एआईमा आधारित हाई–पर्फमेन्स कम्प्युटिङ स्रोत, तालिम तथा प्राविधिक विशेषज्ञता उपलब्ध गराउने वेबसाइटमा उल्लेख छ ।
फ्रान्स र जर्मनीका एआई फ्याक्ट्रीहरूमा एलिस रेकक र जुपिटर नामका युरोपकै पहिलो एक्सास्केल सुपरकम्प्युटर सञ्चालन हुनेछन् । अस्ट्रिया, बुल्गेरिया, पोल्यान्ड र स्लोभेनियाले पनि नयाँ एआई–अप्टिमाइज्ड प्रणाली स्थापना गरी एआई फ्याक्ट्रीहरूमार्फत युरोपको एआई पूर्वाधारलाई थप विस्तार गरिने युरोपेली आयोगको अपेक्षा छ ।
जर्मनीको युलिसमा बनाइने एआई फ्याक्ट्रीमा नयाँ–नयाँ एआई मोडल र प्रविधि विकास तथा परीक्षण गरिनेछ । यी १३ वटा एआई फ्याक्ट्रीमा युरोपभर एआई नवप्रवर्तन प्रवर्द्धनका लागि अन्तरसम्बन्धित सञ्जाल बनाइने घोषणा गरिएको छ । प्रत्येक फ्याक्ट्रीले आफैंमा ‘वान–स्टप सप’ का रूपमा कार्य गर्ने र त्यसले एआई स्टार्टअप, साना
तथा मध्यम उद्यम र अनुसन्धानकर्तालाई उनीहरूको डेटासेट विकासका लागि सहयोग प्रदान गर्ने आयोगको वेबसाइटमा उल्लेख छ । गत महिना मात्रै युरोपेली आयोगकी अध्यक्ष उर्सुला भोन डर लेयनले एआई पूर्वाधार विकासका लागि ठूला डेटा सेन्टर निर्माणको योजना सुनाएकी थिइन् । फ्रान्सको राजधानी पेरिसमा भएको ‘विश्व एआई सम्मेलन’ मा आयोग अध्यक्ष भोन डर लेयनले युरोपलाई एआईसम्बन्धी नवीनतम् विकासमा अग्रसर बनाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याएकी थिइन् ।
‘हामी चाहन्छौं, युरोप एआईको क्षेत्रमा अगाडि बढोस्,’ उनले भनेकी थिइन्, ‘ताकि हामीले एआईलाई हाम्रो दैनिक जीवन र प्रयोगको अभिन्न हिस्सा बनाउन सकौं ।’ युरोपमा एआई लगानीका लागि २ सय अर्ब युरो परिचालन गर्ने योजना उनले त्यही बेला सार्वजनिक गरेकी थिइन् ।
यो लगानीलाई युरोपेली आणविक एजेन्सी ‘सर्न’ जस्तै एआई गिगाफ्याक्ट्री स्थापना गर्न प्रयोग गरिने उनको भनाइ थियो । युरोपको एआई गिगाफ्याक्ट्री परियोजनाले विभिन्न चुनौती सामना गर्नुपर्ने रोयटर्सको विश्लेषण छ । त्यसमध्ये सेमिकन्डक्टर चिप प्राप्त गर्नु र विद्युत् आपूर्ति सुनिश्चित गर्नु प्रमुख चुनौती रहने रोयटर्सले जनाएको छ ।
‘हामीले युरोपमा यति ठूला कम्प्युटिङ फ्याक्ट्री निर्माण गर्यौँ र उक्त पूर्वाधारमा कुनै एआई मोडल नै तयार गर्यौं भने पनि त्यसपछि हामीले त्यस मोडललाई के गर्ने ?’ थिंकट्यांक संस्था ब्रुगेलका बर्टिन मार्टेन्सले रोयटर्ससँग भनेका छन् ।
यस परियोजनाले फ्रान्सको मिस्ट्रल जस्ता स्टार्टअप कम्पनीलाई विस्तारित हुन सघाउने आशा गरिएको छ । यस स्टार्टअपलाई अमेरिकी चिप निर्माता एनभिडियाले सघाउँदै आएको छ । मिस्ट्रलले भविष्यमा युरोपेली एआई कानुन र डेटा संरक्षण नीति अनुकूल भएर स्थानीय एआई मोडल बनाउने आयोगको अपेक्षा छ ।
तर युरोपमा गुगल र अमेजनजस्ता ठूला क्लाउड सेवा प्रदायक कम्पनी वा च्याटजीपीटी निर्माता ओपेनएआई जस्ता लाखौं ग्राहक भएका कम्पनीको अभावमा एआईका लागि यति ठूलो हार्डवेयर निर्माण गर्नु जोखिमपूर्ण कदम हुने रोयटर्सका टबी स्टरलिङको विश्लेषण छ । युरोपले भने एआईमा आफूलाई अमेरिका र चीनभन्दा कम नरहेको स्थापित गर्न एआई कारखानाहरूमा ठूलो लगानी गरिरहेको छ । यी कारखाना नवप्रवर्तन, सहकार्य र भरपर्दो एआई मोडल विकासका लागि युरोपको रणनीतिक पहल भएको बताइएको छ ।
युरोपेली आयोग र सदस्य राष्ट्रहरूले यस परियोजनाका लागि कोष छुट्याएका छन् । पहिलो चरणका एआई फ्याक्ट्रीहरूले करिब १.६३ अर्ब अमेरिकी डलर र दोस्रो चरणमा अस्ट्रिया, बुल्गेरिया, फ्रान्स, जर्मनी, पोल्यान्ड र स्लोभेनियाका ६ वटा एआई फ्याक्ट्रीले करिब ५२८.६५ मिलियन डलरको लगानी प्राप्त गर्नेछन् ।
भूराजनीतिक दृष्टिकोणले हेर्दा यो पहलले युरोपलाई प्रविधिमा सार्वभौमिकता कायम गर्न बलियो बनाउने अनुमान गरिएको छ । विशेषगरी अमेरिका र चीनबाट आउने एआई प्रविधिहरूमा युरोपको निर्भरता घटाउने अपेक्षा गरिएको हो । चीनले सस्तो लागतमै डिपसिक, म्यानुसजस्ता उन्नत जेनेरेटिभ तथा एजेन्टिक एआई प्रविधि निर्माण गरेपछि युरोपलगायत अन्य संगठन एवं देशहरूलाई पनि एआई पूर्वाधार विकासमा हौसला मिलेको देखिन्छ ।
यससँगै युरोपेली आयोगले बलियो एआई इकोसिस्टम निर्माण गरेर नैतिक एवं भरपर्दो एआईका लागि विश्वव्यापी मापदण्ड तय गर्ने लक्ष्य पनि राखेको छ । (एजेन्सीको सहयोगमा)
