विश्वयुद्धमै परिणत हुने हो कि भनेर आशंका गरिएको पश्चिम एसियामा जारी युद्ध अन्ततः अवतरणतर्फ उन्मुख भएको छ । एक वर्षभन्दा लामो समयदेखि युद्धरत इजरायल र लेबनानी लडाकु समूह हेजबुल्लाह युद्धविरामका लागि सहमत भएसँगै त्यस क्षेत्रमा शान्ति पुनःस्थापना हुने सम्भावना बढेको छ ।
विकसित परिस्थितिले लेबनानवासीलाई सबैभन्दा बढी राहत दिएको छ । साथसाथै, युद्धपीडित प्यालेस्टाइनका नागरिकले पनि शान्तिको सास फेर्न पाउने सम्भावना बढेको छ ।
मूलतः इजरायल–हेजबुल्लाह सहमति शान्ति र सहमतिका पक्षधरको जित हो । यसबाट कुनै पनि युद्ध चर्किएर समाधान निस्किँदैन, वार्ता र सहमति नै निकास हो भन्ने मतको पुनः पुष्टि भएको छ । यो अनुभूति इजरायल–हमास युद्धका पक्षधरलगायतले पनि गर्नु अनिवार्य छ ।
सन् २०२३ अक्टोबर ७ मा प्यालेस्टिनी लडाकु समूह हमासले दक्षिणी इजरायलमा आक्रमण गरेको भोलिपल्टदेखि हेजबुल्लाह र इजरायलबीच पनि युद्ध सुरु भएको थियो । त्यतिबेला हेजबुल्लाहले हमासको समर्थन गर्दै इजरायलमाथि आक्रमण गरेको थियो । इजरायलले दुवै समूहविरुद्ध प्रत्याक्रमण गरेको थियो ।
हमासको आक्रमणबाट इजरायलमा १२ सय जना मारिएका थिए । त्यस्तै इजरायली प्रतिक्रियामा करिब ४५ हजार प्यालेस्टिनी र ३ हजार ५ सय लेबनानीको मृत्यु भएको छ । घाइते, विस्थापित र भौतिक क्षतिको तथ्यांक त्यसभन्दा कैयौं गुणा बढी छ । प्यालेस्टाइनका अस्पताल र विद्यालयमा समेत क्षति पुगेको छ भने अन्य सार्वजनिक र निजी भौतिक संरचनाको क्षतिको हिसाबकिताब छैन ।
युद्धविराम सम्झौतामा इजरायली सेना ६० दिनभित्र लेबनानबाट फिर्ता हुने उल्लेख छ । दुई महिनाभित्र लेबनान र इजरायलबीचको अनौपचारिक सीमा ‘ब्लु लाइन’ र लिटानी नदीबाट इजरायली सेना र हेजबुल्लाह समूह हट्नेछन् । हेजबुल्लाहको बढी प्रभाव रहेको दक्षिणी लेबनानबाट उसका लडाकु अन्यत्र सर्नेछन् र त्यहाँ लेबनानको १० हजार आधिकारिक सेना परिचालन हुनेछन् । अहिलेको यस सम्झौता स्थायी युद्धविराममा परिणत हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
हेजबुल्लाहसँग पटकपटक युद्ध गरेको इजरायलले उसको निःशस्त्रीकरणमा जोड दिँदै आएको थियो । साथसाथै, दक्षिणी लेबनानबाट उसलाई पन्छाउने रणनीति पनि अख्तियार गरिरहेको थियो । किनकि, दक्षिणी लेबनानमा हेजबुल्लाहको उपस्थिति रहुञ्जेल उत्तरी इजरायलका बासिन्दाले सुरक्षाको अनुभूति गर्न सक्दैनन् भन्ने इजरायलको निष्कर्ष थियो । पछिल्लो युद्धविरामसँगै इजरायलले वर्षौंदेखि लिइरहेको रणनीतिले एक हदसम्म सफलता प्राप्त गरेको छ ।
आफूलाई आक्रमण गर्ने हमास र हेजबुल्लाह दुवै समूहमा व्यापक क्षति पुर्याएसँगै ऊ त्यस क्षेत्रमा थप बलियो बनेको छ । यस युद्धबाट हेजबुल्लाह सर्वाधिक कमजोर अवस्थामा पुगेको छ । उच्च नेतृत्व गुमाएको उसले सञ्चार, सैन्य तथा राजनीतिक क्षति पनि बेहोर्नुपरेको छ । थप क्षति रोक्न उसका लागि यो सहमति अनिवार्य जस्तै थियो । दक्षिणी लेबनान छोड्नुपर्दा उसले आफ्नो पकड क्षेत्रबाट पनि बाहिरिनुपर्ने भएको छ ।
सम्भवतः ऊ लेबनानको राजनीतिमा पनि थप कमजोर हुन सक्छ । त्यस्तै इजरायलको हमलाले प्यालेस्टाइनको हमास पनि तितरवितर भएको छ । हेजबुल्लाहसमेत युद्धमा संलग्न भइरहँदा उसले जुन आड पाइरहेको थियो, अब त्यो गुम्नेछ । दुवै समूहलाई सहयोग गर्ने इरानले समेत इजरायल–हेजबुल्लाह सहमतिप्रति समर्थन जनाउँदा हमासको स्थिति झन् कमजोर हुने निश्चित छ । यो स्थिति महसुस गरेको उसले आफू पनि युद्धविरामका लागि तयार रहेको बताइसकेको छ ।
सर्वसाधारणका लागि युद्धविरामको अर्थ कति छ भन्ने अहिले लेबनानमा देखिएको छ । विस्थापित लाखौं नागरिक घर फर्किन हतारिएका छन्, जबकि उनीहरूलाई आफ्नो घर नै बाँकी छ कि छैन भन्ने थाहा छैन । यसले पनि युद्धविरामको सान्दर्भिकतालाई पुष्टि गर्छ । उनीहरूले आफ्ना जीवनका रेखाहरूलाई जोडेर भविष्यको आशामुखी बाटो कोर्न सफल भए भने ठूलो सफलता प्राप्त गर्ने निश्चित छ । त्यसले पनि अहिलेको युद्धविरामलाई दिगो बनाउन जरुरी छ ।
पछिल्लो युद्धको १४ महिने यात्राका क्रममा इजरायलको भूमिका विवादास्पद रह्यो । उसले प्यालेस्टाइनमा गरेको नरसंहारको विषय भविष्यमा पनि बहसको विषय हुने नै छ । सम्भवतः इजरायलका शासक र जिम्मेवार अधिकारीहरूले आफ्नो यस कर्मका निम्ति उचित निकायमा जवाफ दिनुपर्नेछ । यद्यपि, त्यस क्षेत्रमा उसको प्रभुत्व अरू बढेको छ ।
त्यसैले अब उसकै जिम्मेवारपूर्ण भूमिकाको अपेक्षा छ । आफ्नो शक्तिलाई उसले त्यस क्षेत्रमा तनाव बढाउन होइन, शान्ति स्थापनाका लागि जिम्मेवारीका रूपमा बोध गर्नुपर्छ । सैन्यशक्तिको दुरुपयोग र थिचोमिचो गर्ने हो भने पुनः युद्ध बल्झिन सक्छ । पुनः जनधनको अथाह क्षति हुन सक्छ ।
आखिर त्यो स्थिति इजरायलको पनि हितमा हुने छैन । हमासले पनि युद्धविरामका लागि तयार रहेको बताइसकेकाले इजरायलले पनि लचकता अपनायो भने प्यालेस्टाइनी जनताले पनि राहत पाउनेछन् । मुख्यतः इजरायल, हमास वा हेजबुल्लाह सबैले युद्धको सोच अन्त्य गर्नुपर्छ । एकअर्कालाई चिढ्याउने, धम्कीका भाषा बोल्ने, आक्रमणका लागि अग्रसर हुने भूल गर्नु हुँदैन ।
